IRAK'A YÖNELİK AMERİKAN İŞGALİ

Irak’a yönelik Amerikan işgali sonrası oluşan yeni insani durum

Irak halkı tutuklama, işkence ve katliamlarla yıllarca ezilmiş ve sindirilmiş, gerek içindeki unsurların farklılığından gerekse dış etkenlerden dolayı bir türlü birlik olup bu sorunlarla baş etmeye muktedir olamamıştır.

1991 Körfez Savaşı’nda 40 günde atılan 350 cruise füzesi, Irak halkını “özgürleştirmek” için gerçekleştirilen son saldırı sırasında birkaç günde atıldı. Bombardımanda ölenlerin sayısı hastanelerden verilen günlük ölüm rakamları, gazetecilerin verdikleri hastane raporları, patlamalarda ölenler ve ihtarlara(!) uymadığı için öldürülenler de dahil edildiğinde kayıplar on binlerle ifade edilmektedir.

Irak’a yönelik son harekat aslında yeni bir savaş değildir, çünkü Körfez Savaşı bitmemiştir. Uçuşa yasak bölgelerde ABD güçleri bombardımanlarını sürekli olarak devam ettirmişler ve geniş kapsamlı ekonomik yaptırımlar ile Irak halkını hedef almışlardır. Bu silah, askerlerden çok kadınları, çocukları, yaşlıları, fakirleri ve hastaları etkilemiştir. BM yaptırımlarının uygulandığı 12 yıl boyunca yüz binlerce çocuk hayatını kaybetmiştir. Bu ölümlerin bir kısmını Körfez Savaşı’na ve kuraklığa bağlamak mümkündür, ancak büyük çoğunluğu beslenme yetersizliğinden ve uygulanan ekonomik yaptırımlar nedeniyle ailelerin alım güçlerinin ortadan kalkmasından kaynaklanmıştır.

ABD’nin Irak’a yönelik son saldırısının insani boyutu henüz tam olarak açığa çıkarılamamakla birlikte, kayıpların operasyon öncesinde tahmin edilenin çok daha üstünde olduğu görülmektedir. Ölü sayısının Irak’a yapılan askeri saldırının doğasıyla ilgili olacağı önceden belirtilmişti. Nükleer Savaşın Önlenmesi İçin Uluslar arası Fizikçiler Örgütü’nün İngiltere kolu olan MedAct, ölü sayısının 49,000 ile 260,000 arasında olabileceğini öngörmüştü. İç savaşın çıktığı ya da nükleer saldırıların gerçekleştiği koşullarda bu rakam 380,000 ile 3.9 milyona kadar çıkabilmektedir. BM’nin Irak Ofisi ve İnsani Yardım Koordinatörü ile birlikte hazırladığı 10 Aralık 2002 tarihli bir belgeye göre, doğrudan ve dolaylı yaralanmalar sonucu 500,000 kişinin tedaviye, 3 milyon kişinin de (2 milyon beslenme yetersizliği olan çocuk ve 1 milyon hamile ve süt veren anne) gıda malzemesine ihtiyaç duyacağı belirtilmişti. 7 Ocak 2003 tarihli bir diğer belgede ise, BM İnsani Olaylar Koordinasyon Ofisi muhtemel çocuk ölümlerine şöyle dikkat çekmişti: “Bir kriz sırasında, beş yaşın altındaki çocukların % 30’u beslenme yetersizliği nedeniyle ölüm riski altında olacaktır.” Bu da 1 milyondan fazla çocuğun açlık nedeniyle ölümle yüzleşmesi demektir. BM’deki planlamacılar, kamu sağlığı uzmanı Richard Garfield, Uluslar arası Çalışma Ekibi ve Ekonomik ve Sosyal Haklar Merkezi ile birlikte, Irak halkının 1991 yılında olduğundan daha kötü durumda bulunduğunu kabul ediyordu. Bu konuda hazırlanan rapora katkıda bulunan Fizikçi David Hilfiker ve Charlie Clements’in birinci elden verdikleri raporlar da aynı gerçeği gözler önüne sermiştir. Irak’ta halkın %60’dan fazlası Irak hükümeti tarafından kontrol edilen Petrol Karşılığı Gıda Programı’na bağımlı olarak yaşamaktaydı. Gıda dağıtımı ise saldırı sırasında kesildi.

İngiltere Savunma Bakanlığı, santrallerin de askeri bir hedef olarak ele alınabileceğini doğrulamıştı. Nitekim saldırılarda, elektrik enerjisiyle çalışan su pompalama istasyonları, kanalizasyon boşaltım merkezleri ve sağlık kurumları elektrik kesintisinden dolayı hizmet dışı kaldı. ABD’nin Irak stratejisi konusunda, Ocak 2003 tarihinde bir demeç veren Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ullman, “Aynı zamanda şehri de yerle bir edeceğiz. Bundan kastım, en büyük güçleri olan suyu keseceğiz.” demişti, öyle de oldu. Bu tip saldırılar Cenevre Anlaşması’nın 54-2 nolu maddesinin doğrudan ihlali anlamına gelmektedir. Bu anlaşmada: “İçme suyu ve sulama kanalları gibi sivil halkın hayatta kalması için vazgeçilmez olan unsurlara saldırmak, hasar vermek ve kullanılmaz hale getirmek yasaklanmıştır.” ifadesi yer almaktadır. Irak halkı korkunç bir tablo ile karşı karşıya bulunmaktadır. Irak’taki insanlık dramına sessiz kalmak insanlığımızın inkarı anlamına gelecektir. Dünyanın her yerinde, insanlar Irak halkının acılarını hissediyor ve savaşın getirdiği ıstırabı çekiyorlar zira dünyanın bir çok yerinde milyonlarca insanın barış çağrısı için sokaklara dökülmeleri bunun göstergesidir.

Kronoloji: Geçmişten Bugüne Irak

KRONOLOJİ: İNGİLİZ İŞGALİNDEN AMERİKAN İŞGALİNE IRAK

25 Nisan 1920: Irak’ta İngiliz mandası resmen yürürlüğe girdi.

23 Ağustos 1921: 29 Haziran’da yapılan referandum ile kral ilan edilen Faysal, 23 Ağustos’ta resmen Irak kralı oldu.

3 Ekim 1932: Irak bağımsız bir devlet oldu.

14 Temmuz 1958: Irak ordusu monarşiye karşı bir darbe gerçekleştirdi ve darbenin başındaki isim Abdülkerim Kasım, Irak’ta cumhuriyet ilan etti.

1959: 22 yaşındaki Saddam Hüseyin, Abdülkerim Kasım'a karşı yaptığı suikast girişiminin başarısız olmasının ardından Irak’tan kaçtı.

8 Şubat 1963: Abdüsselam Arif komutasındaki ordunun gerçekleştirdiği darbe ile Baas Partisi iktidara geldi. Abdüsselam Arif devlet başkanı oldu.

18 Kasım 1963: Baas Partisi içindeki bölünmeden sonra yetkileri kısıtlanan Abdüsselam Arif, ordunun desteği ile Baasçıları tasfiye etti.

17 Nisan 1966: 13 Nisan’da, Abdüsselam Arif’in uçak kazasında hayatını kaybetmesinin ardından, devlet başkanlığına kardeşi Abdurrahman Muhammed Arif geldi.

17 Temmuz 1968: Baas Partisi, yeni bir darbe ile iktidarı tekrar ele geçirdi. Saddam’ın
kuzeni General Hasan El-Bekr devlet başkanı oldu.

11 Mart 1970: Kürdistan Demokratik Partisi lideri Molla Mustafa Barzani ve Devrim Komuta Konseyi arasında Kürtlerin varlığını tanıyan ve onlara bazı haklar sağlayan özerklik anlaşması imzalandı.

1972: Sovyetler Birliği ile 15 Yıllık Dostluk ve İşbirliği Anlaşması imzalandı.

1972: Baas yönetimi, Batılı şirketlerin içinde yer aldığı bir konsorsiyum olan Irak Petrol Şirketi ve Irak petrollerini millileştirdi

1974: Kürtlerle Irak hükümeti arasındaki anlaşmazlık silahlı çatışmaya dönüştü. İran ile sınır sorunlarının yaşanması, İran’ı Iraklı Kürtleri desteklemeye yöneltti. İran ve ABD’nin desteğini alan Kürtler ayaklanma başlattılar, ancak 1975’te imzalanan Cezayir Anlaşması ile İran’la sorunun çözülmesi üzerine hem İran hem de ABD’nin desteğini kaybeden Kürtler başta İran olmak üzere değişik ülkelere kaçmak zorunda kaldılar.

Haziran 1975: Kürt ayaklanmasının başarısız olmasının ardından, Şam’da Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) kuruldu.

16 Temmuz 1979: Saddam Hüseyin devlet başkanı oldu ve Devrim Komuta Konseyi’nin başına geçti. Saddam başa geçer geçmez çok sayıda parti üyesini idam ettirdi.

1 Nisan 1980: Şubat ayında başbakan yardımcısı Tarık Aziz’e düzenlenen suikasttan İran yanlısı el-Dava Partisi sorumlu tutuldu.

4 Eylül 1980: İran, Irak sınırını top ateşine tuttu. Irak bunu savaş sebebi olarak kabul etti.

17 Eylül 1980: 1975’te İran ile imzalanan Cezayir Anlaşması’nı feshettiğini açıkladı.

22 Eylül 1980: Irak, İran’ın hava üslerine saldırdı.

23 Eylül 1980: İran, Irak’ın askeri ve ekonomik hedeflerini buldu.

7 Haziran 1981: İsrail, Bağdat yakınlarındaki Tuvayta’da bulunan Irak Nükleer Araştırma Merkezi’ne saldırı düzenledi.

23 Şubat 1988: Kürtlere yönelik Enfal operasyonu başladı. Operasyon 6 Eylül’e kadar devam etti. Operasyon sırasında yaklaşık 180,000 Kürt hayatını kaybetti.

16 Mart 1988: Irak yönetimi, Halepçe’de bulunan Kürtlere karşı kimyasal silah kullandı. Saldırıda yaklaşık 5,000 Kürt hayatını kaybetti. Saldırıdan birkaç yıl sonra da çok sayıda Kürt aynı nedenle hayatını kaybetti.



20 Ağustos 1988: İran’la ateşkes yürürlüğe girdi.

2 Ağustos 1990: Ortak petrol yataklarından fazla petrol çıkardığı ve aşırı üretim yaptığı için petrol fiyatlarını düşürdüğü gerekçesiyle Kuveyt’e saldırdı.

6 Ağustos 1990: BM 661 sayılı kararıyla Irak’a ambargo uygulamaya başladı. Bu kararla birlikte Irak’ın ithalat ve ihracat yapması yasaklandı; yabancı yatırımlar durduruldu ve Irak’ın dış yatırımları büyük ölçüde donduruldu.

8 Ağustos 1990: Irak yönetimi, Irak ile Kuveyt’in birleştirildiğini açıkladı.

29 Kasım 1990: BMGK Irak’a karşı kuvvet kullanımını düzenleyen 678 nolu kararı aldı Bu karara göre; “BM’nin tüm çabalarına rağmen üzerine düşeni yerine getirmeyen Irak’ın eylemlerine karşı barış ve güvenliğin yeniden sağlanması için BM gerekeni yapacaktır.”

16 Ocak 1991: Uluslararası gücün, Saddam Hüseyin'i ve kuvvetlerini Kuveyt'ten çıkarmak için güç kullanacakları kesinleşti, 12 Ocak’ta Washington’da ABD Senatosu savaş kararını onayladı ve 16 Ocak 1991’de savaş başladı.

24 Şubat 1991: Irak’a yönelik kara harekatı başladı.

27 Şubat 1991: Kuveyt işgalden kurtuldu. 28 Şubat’ta Irak ateşkesi kabul etti.

3 Mart 1991: Irak, BM’nin şartlarını kabul etti.

Mart/Nisan 1991: Irak yönetimi kuzeydeki Kürt ve güneydeki Şii ayaklanmasını bastırdı. ABD desteğini bekleyen Kürtler hayal kırıklığına uğradı, çok fazla kayıp vererek başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerine sığındılar.

8 Nisan 1991: ABD, Kürtleri koruma amacıyla kuzeyde “güvenli bölge” ilan etti. 10 Nisan’da da Irak’tan buradaki tüm askeri faaliyetlerini durdurmasını istedi.

26 Ağustos 1992: Güneyde 32. paralelin güneyi uçuşa yasak bölge ilan edildi.

13-18 Ocak 1993: Müttefikler Bağdat’ta bir fabrikayı vurdu. Bağdat yönetiminden yapılan açıklamaya göre 44 kişi hayatını kaybetti.

27 Haziran 1993: ABD güçleri, George Bush’a suikast düzenlendiği gerekçesiyle Bağdat’a hava saldırısı düzenledi.

26 Kasım 1993: Bağdat yönetimi, silahsızlanmaya ilişkin 715 sayılı BM kararını kabul etti.

29 Mayıs 1994: Saddam Hüseyin başbakan ve devlet başkanı oldu.

Ekim 1994: Saddam Hüseyin Kuveyt sınırı yakınlarına yeniden asker yığınca kriz patlak verdi. Müttefikler de bölgeye asker gönderdi.

10 Kasım 1994: Irak Ulusal Meclisi Kuveyt’in sınırlarını kabul etti ve bağımsızlığını tanıdı.

14 Nisan 1995: BMGK petrol satışlarına bir sınır koyarak, ‘geçici’ bir önlem olarak 986 sayılı kararı aldı. Ciddi bir ekonomik krizle karşı karşıya olan Irak Hükümeti, Irak’ın petrol satışı karşılığında gıda maddesi ve temel insani malzemeleri ithal etmesine izin veren bu kararı bir yıl sonra kabul etti

15 Ağustos 1995: Saddam Hüseyin’in damadı Hüseyin Kamil Hasan el-Mecid, kardeşi ve iki kardeşin aileleri Irak’a terketmeye zorlandı. Aileler Ürdün’e sığındı.

15 Ekim 1995: Saddam Hüseyin kendisine yedi yıl daha devlet başkanlığı yapma imkanı tanıyan referandumu kazandı.

20 Şubat 1996: Saddam Hüseyin damadı Hüseyin Kamil Hasan el-Mecid ve kardeşini affettiğini açıkladı. Ancak Bağdat’a döndükten üç sonra idam edildiler.

31 Ağustos 1996: Irak güçleri, Kuzey Irak’ta uçuşa yasak bölgeye bir saldırı düzenleyerek Erbil’i ele geçirdiler.

3 Eylül 1996: ABD güneydeki uçuşa yasak bölgenin kuzey sınırını 33 paralele uzattı.

12 Aralık 1996: Saddam Hüseyin’in büyük oğlu Uday’a Bağdat’ta suikast düzenlendi, Uday ağır yaralandı.

31 Ekim 1998: Saddam Hüseyin, Irak’ta kitle imha silahlarını denetleyen özel komisyon UNSCOM) ile her türlü işbirliğine son verdi.

16-19 Aralık 1998: Irak’tan BM silah denetçilerinin sınır dışı edilmesinin ardından ABD ve İngiltere, Irak’taki nükleer, kimyasal ve biyolojik silahları yok etmek üzere “Çöl Tilkisi Operasyonu’nu” başlattı. Üç günde Irak’a 500 füze fırlatıldı.

19 Şubat 1999: Şii lider Ayetullah Seyyid Muhammed Sadık es-Sadr Necef’te öldürüldü.

17 Aralık 1999: BM Özel Komisyonu’nun (UNSCOM) yerine kısa adı UNMOVIC (UN Monitoring, Verification and Inspection Commission) olan yeni bir silah denetleme komisyonu kuruldu ve yeni bir silahsızlanma programı yürürlüğe kondu.

Ekim 2000: 1991’deki Körfez Savaşı’ndan sonra Irak’ta ilk defa yurt içi uçak seferleri yapılmaya başlandı. Rusya, İrlanda ve Ortadoğu ile ticari amaçlı havayolu bağlantıları yeniden kuruldu.

Şubat 2001: ABD ve İngiltere, Irak’ın savunma sistemini yok etmek için büyük bir hava saldırısı gerçekleştirdiler.

Mayıs 2001: Saddam’ın oğlu Kusay Baas Partisi’nin liderliğine seçildi. Bu da onun babasının yerine geçeceği iddialarını güçlendirdi.

Nisan 2002: Irak, İsrail’in Filistin’e saldırısını protesto etmek amacıyla bir süre petrol ihracatına ara verdi. Saddam Hüseyin’in çağrısına rağmen, protestoya diğer Arap ülkelerinden destek gelmedi. 30 gün sonra ihracat yeniden başladı.

12 Eylül 2002: George W. Bush, BM’de yaptığı konuşmada, BM’nin daha katı önlemler alması gerektiğini, aksi takdirde ABD'nin tek taraflı olarak eyleme geçeceğini söyledi. ABD ve İngiltere'nin daha katı önlemler alınması ve uyulmaması halinde silahlı müdahale yapılması şartını içeren bir BM kararı alma girişimleri Fransa ve Rusya'nın vetosuyla karşılaştı.

15 Ekim 2002: Saddam Hüseyin oyların tamamını alarak yeniden başkan seçildi.

18 Kasım 2002: BM silah denetçileri tekrar Irak’a geldi.

8 Aralık 2002: Irak silahlanma ile ilgili olarak 12,000 sayfalık bir rapor hazırlayarak BM’ye sundu ve kitle imha silahlarına sahip olmadığını söyledi.

Mart 2003: BM silah denetçilerinin başında olan Hans Blix, Irak’ın işbirliği konusunda kolaylıklar sağladığını ancak daha fazla zamana ihtiyaç duyduklarını söyledi.

17 Mart 2003: Bush diplomatik sürenin dolduğunu söyleyerek Saddam Hüseyin ve oğullarına Irak’ı terketmesi için 48 saatlik süre tanıdı, aksi halde savaşın başlayacağını bildirdi. Bağdat ültimatomu ertesi gün reddetti.

20 Mart 2003: ABD öncülüğünde Irak’a hava harekatı başladı. Hemen ertesi gün de Amerikan ve İngiliz kuvvetleri Kuveyt’ten Irak’a girdi.

9 Nisan 2003: ABD güçleri Bağdat’ın merkezine girdi. Bir sonraki gün, ABD güçleri Kürt gerillalar ile birlikte Kerkük ve Musul’un kontrolünü ele geçirdi. Başkent Bağdat ve önemli şehirlerde geniş çaplı yağmalama olayları meydana geldi.

Nisan 2003: ABD devrilen Saddam rejiminde görev alan 55 kişiden oluşan en çok arananlar listesini açıkladı. Başbakan yardımcısı Tarık Aziz gözaltına alındı.

22 Mayıs 2003: 1483 sayılı BMGK kararıyla 1990’dan buyana uygulanmakta olan ambargo kaldırıldı. Irak’ta BM’nin gözetimi altında ve ABD öncülüğünde yeni bir yönetim kuruldu. Baas Partisi ve önceki yönetime ait tüm kurumlar feshedildi.

Temmuz 2003: Geçici Hükümet Konseyi ilk kez toplandı. ABD güçlerinin komutanı, birliklerinin düşük yoğunluklu gerilla savaşıyla karşı karşıya olduğunu belirtti. Saddam'ın oğulları Uday ve Kusay Musul'daki silahlı çatışmada öldürüldü.

Ağustos 2003: Ürdün’ün Bağdat Büyükelçiliği’ne yapılan saldırı sonucu 11, yine Bağdat'ta bulunan Birleşmiş Milletler Merkez Bürosu’na yapılan saldırı sonucu ise, BM baş sefiri de dahil olmak üzere 22 kişi hayatını kaybetti. Saddam'ın kuzeni Ali Hasan el-Mecid, diğer adıyla Kimyasal Ali yakalandı. Necef'teki otomobil saldırısında, Şii lider Ayetullah Muhammed Bakır el-Hakim'in de içinde bulunduğu 125 kişi hayatını kaybetti.

Ekim 2003: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, ABD’nin Irak’a dair iyileştirilmiş kararını onayladı. Mutabakat ABD öncülüğündeki yönetime yeni bir meşruiyet sağladı, fakat gücün "en elverişli zamanda" Iraklılara devredilmesi gerektiği vurgulandı.

Ekim 2003: Kızılhaç'ın ofisine yapılan saldırının da içinde bulunduğu Bağdat'a yönelik bombalamalarda onlarca kişi hayatını kaybetti.

Kasım 2003: Güvenlik durumu kötüye gitmeye devam ediyor. Kasım başlarında –ABD Başkanı Bush savaş ilan ettikten altı ay sonra- Irak’ta Saddam’ı devirmek için yapılan savaşta ölen ABD askerlerinden daha fazla asker öldürüldü. Ay boyunca 105 koalisyon birliği öldürüldü- bu sayı, savaş başladığından beri görülen en yüksek aylık ölüm oranı.

14 Aralık 2003: Saddam Hüseyin Tikrit’te yakalandı.

Şubat 2004: Erbil’de Kürt grupların merkez bürolarına yapılan iki intihar saldırısında 100’den fazla kişi hayatını kaybetti.

Mart 2004: ABD destekli Hükümet Konseyi, İslam’ın rolü ve Kürt talepleriyle ilgili ciddi ayrılıklardan ve uzun müzakerelerden sonra geçici anayasa için anlaşmaya vardı.

Aşure günü dolayısıyla kitleler halinde toplanan Şii Müslümanlara karşı düzenlenen saldırılar sonucunda 100’den fazla kişi hayatını kaybetti..

Nisan/Mayıs 2004: Mukteda es-Sadr’a bağlı Şii milisler koalisyon güçlerine karşı direnişe başladı.

ABD’nin Sünni Müslümanların bulunduğu Felluce kentine yönelik bir ay süren askeri kuşatmasında yüzlerce kişinin öldürüldüğü kaydedildi. .

Iraklı mahkumların ABD birliklerince tecavüze uğradığına yönelik kanıt fotoğraflar ortaya çıktı.

Irak’ın ABD tarafından atanan Hükümet Konseyi Başkanı Ezzedine Salim, Bağdat’ta bulunan ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerinin merkez karargahı dışındaki bir kontrol noktasında bir otomobilde bomba patlaması sonucu öldürüldü. Salim’in yerine Gazi Acil el-Yaver atandı